नेपालका जीवन बीमा कम्पनीहरू: इतिहास, योजना, बोनस, रिटर्न र कुन कम्पनी कसका लागि उपयुक्त?

नमस्ते ! मलाई थाहा छ, तपाईं यो लेख पढिरहँदा सायद एउटै दोधारमा हुनुहुन्छ "नेपालमा यति धेरै बीमा कम्पनी छन्, आखिर मेरा लागि सही कुन हो त?"

तपाईंको यो अलमल स्वभाविक हो। किनकि कुरा पैसाको मात्र होइन, कुरा त तपाईंको परिवारको सपना र भविष्यको सुरक्षाको हो। आउनुहोस्, यस विषयलाई एउटा सानो कथाबाट सुरु गरौं।

१) भूमिका: नेपालमा जीवन बीमा के यो केवल 'मरेपछि पाइने पैसा' मात्रै हो?

केही दिनअघि म आफ्ना एक पुराना मित्र रमेशसँग चिया पसलमा गफिँदै थिएँ। वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका उनी अलि चिन्तित सुनिए। उनले मलाई सोधे, "हेर्नुस् न साथी, बजारमा १४ वटा जीवन बीमा कम्पनी छन् रे। कसैले बोनस धेरै दिन्छौँ भन्छन्, कसैले दाबी भुक्तानी छिटो हुन्छ भन्छन्। म जस्तो साधारण मान्छेले कुन चाहिँ रोज्ने? आखिर बीमा भनेको मरेपछि पाउने त हो नि, जोसँग गरे पनि के फरक पर्छ र?"

मैले मुस्कुराउँदै रमेशको काँधमा हात राखेर भने "यहीँनिर हामी झुक्किन्छौँ रमेश। बीमा 'मरेपछि' का लागि मात्र होइन, यो त हामी 'बाँच्दा' पनि ढुक्कसँग जिउनका लागि गरिएको एउटा सुन्दर आर्थिक योजना हो।"

प्रश्न: नेपालमा अहिले १४ वटा जीवन बीमा कम्पनी छन्, के सबैको काम गर्ने तरिका एउटै हो? उत्तर: बाहिरबाट हेर्दा सबैले बीमा पोलिसी नै बेच्छन्, तर भित्रि रूपमा प्रत्येक कम्पनीको आफ्नै विशेषता हुन्छ। कुनै कम्पनीको इतिहास ५० वर्षभन्दा पुरानो छ र उनीहरूसँग ठूलो अनुभव छ भने, कुनै नयाँ कम्पनीहरू प्रविधिमा निकै अगाडि छन्। कसैको 'बोनस रेट' (मुनाफा) लोभलाग्दो छ भने कसैको 'क्लेम सेटलमेन्ट' (दाबी भुक्तानी) को प्रक्रिया असाध्यै सरल र छिटो छ। त्यसैले, सबै कम्पनी उस्तै हुँदैनन्।

प्रश्न: एउटै लेखमा सबै १४ कम्पनीको जानकारी किन चाहियो? उत्तर: किनकि तपाईंको आवश्यकता अरूको भन्दा फरक हुन सक्छ। यदि तपाईं:

• नयाँ बीमा लिन खोज्दै हुनुहुन्छ भने: कुन कम्पनीको योजनाले तपाईंको बजेट भेट्छ भन्ने थाहा पाउनु पर्छ।
• वैदेशिक रोजगारीमा हुनुहुन्छ भने: कुन कम्पनीले अनलाइनबाटै प्रिमियम तिर्ने र सम्पर्क गर्ने सुविधा राम्रो दिएको छ, त्यो बुझ्नु जरुरी छ।
• एजेन्ट वा विद्यार्थी हुनुहुन्छ भने: बजारको समग्र चित्र नबुझी कसैलाई सल्लाह दिन वा परीक्षा दिन गाह्रो हुन्छ।

२) नेपालमा जीवन बीमा कम्पनीहरूको वर्गीकरण: सरकारी भर्सेस निजी

बीमा बजारमा पस्दै गर्दा धेरैले सोध्ने पहिलो प्रश्न नै यही हो। यसलाई हामी दुई भागमा बाँडेर हेरौँ, जसले गर्दा तपाईंलाई आफ्नो लगानी कहाँ गर्ने भन्ने निर्णय लिन सजिलो होस्।

२.१ सरकारी जीवन बीमा कम्पनी (Government-owned)

नेपालमा हाल राष्ट्रिय जीवन बीमा संस्थान (जसलाई अहिले 'राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनी लिमिटेड' भनिन्छ) सरकारी स्वामित्वको एक मात्र कम्पनी हो।

प्रश्न: सरकारी कम्पनी नै किन रोज्ने त? उत्तर: सरकारी कम्पनी भन्नासाथ हामी नेपालीको मनमा एउटा ठूलो 'विश्वास' र 'सुरक्षा' को भाव आउँछ। यसका केही खास विशेषताहरू यस्ता छन्:

• अटुट विश्वास: सरकारको ग्यारेन्टी जस्तो महसुस हुने भएकाले मानिसहरू यहाँ ढुक्क हुन्छन्। "डुब्दैन" भन्ने एउटा दह्रो मनोविज्ञानले काम गर्छ।
• लामो इतिहास: नेपालमा बीमाको जग नै यहीँबाट सुरु भएको हो। त्यसैले पुराना पुस्ताका बीमितहरूको पहिलो रोजाइ अझै पनि यही छ।
• कम खर्चिलो व्यवस्थापन: निजीको तुलनामा यसको सञ्चालन खर्च कम हुने मानिन्छ, जसले गर्दा बीमितलाई दिने प्रतिफलमा सकारात्मक असर पर्न सक्छ।

२.२ निजी जीवन बीमा कम्पनीहरू (Private Sector)

नेपालमा बाँकी रहेका अन्य १३ वटा कम्पनीहरू निजी क्षेत्रका हुन्। यसमा नेपालका ठूला व्यापारिक घरानादेखि विदेशी लगानी (Joint Venture) भएका कम्पनीहरू समेत छन्।

प्रश्न: निजी कम्पनीहरूमा पैसा राख्नु कत्तिको सुरक्षित छ? उत्तर: धेरैलाई लाग्न सक्छ, "निजी कम्पनी कतै भाग्ने त होइन?" तर नेपालमा बीमा प्राधिकरण (Regulator) को नियम यति कडा छ कि कुनै पनि निजी कम्पनी सजिलै भाग्न वा डुब्न सक्दैनन्। निजी क्षेत्रको आगमनले बीमालाई केवल 'सुरक्षा' मात्र होइन, एउटा 'आधुनिक वित्तीय सेवा' को रूपमा स्थापित गरेको छ।

प्रतिस्पर्धाले तपाईं-हामी जस्ता ग्राहकलाई के फाइदा भयो?

निजी कम्पनीहरू बीचको प्रतिस्पर्धाले गर्दा नै आज हामीले घरमै बसेर बीमा गर्न पाइरहेका छौँ। यो प्रतिस्पर्धाले पाठकका लागि निम्न फाइदाहरू ल्याएको छ:

१. योजनामा विविधता: पहिले एउटा-दुइटा मात्र बीमा योजना हुन्थे। अहिले 'बालबालिकाको शिक्षा', 'पेन्सन योजना', 'घातक रोग (Critical Illness) सुविधा' जस्ता सयौँ विकल्पहरू उपलब्ध छन्।

२. प्रविधि र छिटो छरितो सेवा: अहिले प्रिमियम तिर्न कार्यालय धाइरहनु पर्दैन। खल्ती, ई-सेवा वा बैंकबाटै तिर्न सकिन्छ। दाबी भुक्तानीको प्रक्रिया पनि पहिलेको तुलनामा धेरै छिटो र झन्झटमुक्त भएको छ।

३. बोनस रेटमा प्रतिस्पर्धा: ग्राहक तान्नका लागि कम्पनीहरूले आफ्नो लगानीलाई पारदर्शी बनाउँदै राम्रो बोनस (मुनाफा) दिने प्रयास गर्छन्, जसको सिधै फाइदा तपाईंको बचतलाई हुन्छ।

४. व्यवसायिक एजेन्टहरू: अहिले बीमा एजेन्टहरू केवल 'फम भराउने' व्यक्ति मात्र होइनन्, उनीहरू 'वित्तीय सल्लाहकार' को रूपमा शिक्षित भएर आएका छन्।

एक सानो सुझाव: "सरकारी होस् या निजी, दुवै नेपाल बीमा प्राधिकरणको नियम भित्र बाँधिएका छन्। त्यसैले कम्पनी सरकारी कि निजी भनेर डराउनु भन्दा पनि, कुन कम्पनीको 'सर्भिस' र 'ट्रयाक रेकर्ड' कस्तो छ भन्ने कुरामा ध्यान दिनु बढी बुद्धिमानी हुन्छ।"

यो लेखको उद्देश्य तपाईंलाई कुनै एउटा कम्पनीको 'प्रचारक' बनाउनु होइन, बरु तपाईंलाई एक सचेत र स्मार्ट बीमित बनाउनु हो।

याद राख्नुहोस्: बीमा भनेको एउटा कागजको टुक्रा मात्र होइन, यो त तपाईं घरमा नहुँदा पनि तपाईंको छोराछोरीको विद्यालयको फी नरोकियोस् र तपाईंको श्रीमतीले कसैसँग हात फैलाउनु नपरोस् भन्ने एउटा 'आर्थिक ढाल' हो।

नेपालको वर्तमान अवस्थामा जीवन बीमा क्षेत्र निकै परिपक्व भइसकेको छ। सरकारी र निजी दुवै क्षेत्रका कम्पनीहरू बीचको प्रतिस्पर्धाले गर्दा फाइदा अन्ततः तपाईंजस्तै सर्वसाधारणलाई नै भएको छ। तर, सही छनोट नगर्दा भविष्यमा पछुताउनु पर्ने हुन सक्छ।

त्यसैले, आउनुहोस् यी १४ वटै कम्पनीहरूको इतिहास, तिनले दिने प्रतिफल (बोनस) र तपाईंको जीवनको प्राथमिकता अनुसार कुन कम्पनी उत्कृष्ट छ त? भन्नेबारे विस्तृतमा चर्चा गरौँ।

३.१ नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेड (Nepal Life Insurance Co. Ltd.)

(क) कम्पनीको संक्षिप्त इतिहास नेपाल लाइफको स्थापना २०५८ साल वैशाख २१ गते भएको हो। निजी क्षेत्रका प्रतिष्ठित लगानीकर्ताहरूबाट सुरु गरिएको यो कम्पनीको मुख्य उद्देश्य "हरेक घरमा बीमाको पहुँच पुर्‍याउनु" थियो। दुई दशकभन्दा लामो यात्रामा यसले आफूलाई नेपालकै सबैभन्दा ठूलो र बढी विश्वास गरिएको जीवन बीमा कम्पनीको रूपमा स्थापित गरिसकेको छ।

(ख) कम्पनीको बजार छवि र विश्वास

• बजार हिस्सा: नेपालको कुल जीवन बीमा बजारको करिब ३०% हिस्सा एक्लै ओगटेको छ।
• पहुँच: यसको एजेन्ट सञ्जाल निकै ठूलो छ (करिब ६५,०००+ सक्रिय एजेन्टहरू)। गाउँदेखि सहरसम्म यसको 'ब्रान्ड भ्यालु' निकै बलियो छ।
• धारणा: मानिसहरूमा "नेपाल लाइफमा पैसा राखेपछि डुब्दैन" भन्ने एउटा दह्रो मनोवैज्ञानिक विश्वास छ।

(ग) प्रमुख जीवन बीमा योजनाहरू

• इन्डोमेन्ट (बचतसहितको योजना): सामाथ्र्य अनुसारको बचत र सुरक्षा दिने 'सम्मत जीवन बीमा' र 'नौलो सुरक्षित जीवन बीमा' यहाँ निकै लोकप्रिय छन्।
• बाल जीवन बीमा: 'नौलो केटाकेटी' र 'केटाकेटी सुनौलो भविष्य' जस्ता योजनाहरू छोराछोरीको उच्च शिक्षालाई लक्षित गरी बनाइएका छन्।
• पेन्सन/रिटायरमेन्ट: वृद्धावस्थामा आर्थिक सहारा दिने खालका 'जीवन सहारा' जस्ता योजनाहरू उपलब्ध छन्।
• टर्म लाइफ: कम प्रिमियममा धेरै जोखिम बहन गर्ने 'iEnsure' जस्ता आधुनिक योजनाहरू पनि यसले ल्याएको छ।

(घ) बोनस दर (Bonus Rate) को अवस्था नेपाल लाइफको बोनस दरलाई बजारमा 'बेन्चमार्क' मानिन्छ। पछिल्लो पटक (आर्थिक वर्ष २०८०/८१ का लागि) सार्वजनिक गरिएको विवरण अनुसार:

• न्यूनतम बोनस: रु. ५६ (प्रति हजार)
• अधिकतम बोनस: रु. ८५ (प्रति हजार - विशेष गरी लामो अवधिको 'जीवन सारथी' पोलिसीमा)
• अवस्था: यसको बोनस दर प्रायः स्थिर र सन्तोषजनक देखिन्छ। बीमा अवधि जति धेरै भयो, बोनस दर पनि उति नै बढ्दै जाने यसको विशेषता हो।

(ङ) रिटर्न कस्तो पाइन्छ?

• बचत र लगानी: यदि तपाईंले १५ देखि २५ वर्षको पोलिसी लिनुभयो भने, परिपक्वता (Maturity) मा तपाईंले जम्मा गरेको कुल प्रिमियमको झन्डै दोब्बर वा सोभन्दा बढी (बोनस सहित) फिर्ता पाउन सक्ने सम्भावना रहन्छ।
• बैंक FD सँग तुलना: बैंकको मुद्दती निक्षेपमा ब्याज मात्र पाइन्छ र जोखिम बहन हुँदैन। तर नेपाल लाइफमा लगानी गर्दा पाइने प्रतिफल (Internal Rate of Return) बैंकको औसत ब्याजदरसँग प्रतिस्पर्धात्मक हुनुका साथै 'फ्री' मा करोडौँको जीवन सुरक्षा (Risk Cover) पनि प्राप्त हुन्छ।

(च) क्लेम सेटलमेन्ट र विश्वास

• प्रक्रिया: ठूलो कम्पनी भएकाले यसको दाबी भुक्तानी प्रक्रिया अलि बढी कागजी (Document-heavy) लाग्न सक्छ, तर प्रक्रिया पुगेका दाबीहरू कहिल्यै रोकिँदैनन्।
• अनुभव: कम्पनीले वार्षिक अर्बौँ रुपैयाँ दाबी भुक्तानी गर्दै आएको छ, जसले गर्दा यसको 'Reliability' उच्च मानिन्छ।

(छ) यो कम्पनी कसका लागि बढी उपयुक्त?

• सुरक्षित र Conservative ग्राहक: जो आफ्नो पैसाको १००% सुरक्षा र स्थिर रिटर्न चाहनुहुन्छ।
• लामो अवधिको योजना खोज्ने: जो छोराछोरीको शिक्षा वा आफ्नै अवकाश (Retirement) का लागि २०-२५ वर्षे योजना सोच्दै हुनुहुन्छ।
• पहुँच खोज्ने: जो आफूलाई समस्या पर्दा जुनसुकै जिल्लामा पनि कम्पनीको कार्यालय वा एजेन्ट सजिलै भेटियोस् भन्ने चाहनुहुन्छ।

३.२ नेशनल लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेड (National Life Insurance Co. Ltd.)

(क) कम्पनीको संक्षिप्त इतिहास नेशनल लाइफ नेपालको बीमा क्षेत्रको एउटा 'लिजेन्डरी' नाम हो। यसको स्थापना २०४४ सालमा भएको हो। निजी क्षेत्रको लगानीमा स्थापना भएको यो कम्पनीले झण्डै साढे तीन दशकदेखि नेपालीहरूको विश्वास जित्दै आएको छ। "सबैको सुख, सबैको समृद्धि" भन्ने मूल मन्त्रका साथ सुरु भएको यसको यात्रा आज नेपालका कुना-काप्चासम्म पुगिसकेको छ।

(ख) कम्पनीको बजार छवि र विश्वास

• पुरानो र अनुभवी: यो नेपालकै सबैभन्दा पुराना कम्पनीहरूमध्ये एक हो। जसरी हामी पुरानो बैंकलाई विश्वास गर्छौँ, बीमामा नेशनल लाइफलाई त्यसरी नै हेरिन्छ।
• सबल वित्तीय अवस्था: यसको जगेडा कोष र लगानी निकै सुरक्षित ठाउँमा छ, जसले ग्राहकलाई मानसिक शान्ति दिन्छ।
• पहुँच: नेपालभरि यसका १०० भन्दा बढी शाखाहरू छन्, जसले गर्दा सेवा लिन निकै सहज छ।

(ग) प्रमुख जीवन बीमा योजनाहरू

• अमृतश्री आवधिक जीवन बीमा: यो कम्पनीको सबैभन्दा बढी रुचाइएको योजना हो, जसले बचत र सुरक्षा दुवैलाई राम्रोसँग समेट्छ।
• बाल अमृत योजना: छोराछोरीको भविष्यका लागि पैसा जम्मा गर्न चाहने अभिभावकहरूको पहिलो रोजाइ।
• जीवन अमृत (सावधिक): थोरै प्रिमियममा राम्रो बोनस पाइने योजना।
• टर्म प्लान: सुरक्षा मात्र चाहनेहरूका लागि पनि यहाँ विशेष योजनाहरू छन्।

(घ) बोनस दर (Bonus Rate) को अवस्था नेशनल लाइफको सबैभन्दा बलियो पक्ष नै यसको स्थिर बोनस दर हो। कम्पनीको पछिल्लो वित्तीय विवरण (आर्थिक वर्ष २०७९/८० को स्वीकृत बोनस) अनुसार:

• न्यूनतम बोनस: रु. ६३ (प्रति हजार) - जुन बजारका धेरै कम्पनीको तुलनामा उच्च सुरुवाती दर हो।
• अधिकतम बोनस: रु. ८५ (प्रति हजार - १५ वर्षभन्दा माथिका योजनाहरूमा)।
• विशेषता: यसको बोनस दर वर्षौँदेखि निकै राम्रो र स्थिर छ, जसले गर्दा बीमितले म्याचुरिटीमा पाउने रकमको 'ग्यारेन्टी' जस्तै महसुस हुन्छ।

(ङ) रिटर्न कस्तो पाइन्छ?

• बचतमा फाइदा: नेशनल लाइफको बोनस दर सुरुवातमै रु. ६३ बाट सुरु हुने हुनाले, छोटो अवधिको (१०-१५ वर्ष) बीमा गर्नेहरूका लागि पनि यो निकै फाइदाजनक देखिन्छ।
• लगानीको प्रतिफल: यदि तपाईंले २० वर्षको लागि बीमा गर्नुभयो भने, यसले दिने औसत वार्षिक प्रतिफल बैंकको दीर्घकालीन मुद्दती निक्षेपको तुलनामा आकर्षक हुन्छ, साथै बीमाको सुरक्षा त छँदैछ।

(च) क्लेम सेटलमेन्ट र विश्वास

• छिटो र छरितो: नेशनल लाइफको दाबी भुक्तानी प्रक्रियालाई बजारमा निकै "यूजर फ्रेन्डली" मानिन्छ।
• विश्वसनीयता: यो कम्पनीले ठूला-ठूला दाबीहरू पनि विना झन्झट समयमै भुक्तानी गरेको ट्रयाक रेकर्ड छ, त्यसैले यसलाई 'भरोसायोग्य साथी' भन्न सकिन्छ।

(छ) यो कम्पनी कसका लागि बढी उपयुक्त?

• उच्च बोनस खोज्नेहरू: जो म्याचुरिटीमा धेरै पैसा फिर्ता चाहनुहुन्छ, उहाँहरूका लागि यो उत्कृष्ट छ।
• पुराना र स्थापित ब्रान्ड मन पराउने: जो नयाँ कम्पनीमा जोखिम लिन चाहनुहुन्न र स्थापित इतिहास भएको कम्पनी खोज्नुहुन्छ।
• मध्यम वर्गीय परिवार: जो छोराछोरीको बिहे वा पढाइका लागि एउटा निश्चित र ठूलो रकमको अपेक्षा गर्नुहुन्छ।

३.३ लाइफ इन्स्योरेन्स कर्पोरेसन (नेपाल) लिमिटेड (LIC Nepal Ltd.)

(क) कम्पनीको संक्षिप्त इतिहास LIC Nepal को स्थापना २०५८ सालमा भएको हो। यो नेपालको विशाल ग्रुप (Vishal Group) र भारतको सरकारी स्वामित्वको बहुराष्ट्रिय कम्पनी Life Insurance Corporation of India (LIC) बीचको संयुक्त लगानी (Joint Venture) मा स्थापना भएको हो। भारतमा ६ दशकभन्दा लामो इतिहास बोकेको LIC को अनुभव र प्रविधि नेपालमा भित्र्याउनु नै यसको मुख्य सफलता हो।

(ख) कम्पनीको बजार छवि र विश्वास

• अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्ड: यसको पछाडि भारतको LIC को नाम जोडिएकाले ग्राहकहरू यसलाई विश्वव्यापी स्तरको सुरक्षित कम्पनी मान्छन्।
• बोनसको विश्वास: नेपाली बजारमा "एलआईसीले बोनस राम्रो दिन्छ" भन्ने बलियो छाप छ।
• व्यावसायिक एजेन्ट: यसका एजेन्टहरूलाई निकै तालिम प्राप्त र व्यावसायिक मानिन्छ, जसले गर्दा ग्राहकले सही सल्लाह पाउने सम्भावना बढी हुन्छ।

(ग) प्रमुख जीवन बीमा योजनाहरू

• जीवन आनन्द: यो यस कम्पनीको सबैभन्दा चर्चित योजना हो। यसमा बीमा अवधि सकिएपछि पैसा पनि पाइन्छ र त्यसपछि जीवनभर (मृत्यु नभएसम्म) बीमा कभर पनि कायमै रहन्छ।
• जीवन विद्या: छोराछोरीको शिक्षालाई लक्षित गरी बनाइएको विशेष योजना।
• धन फिर्ता (Money Back): समय-समयमा पैसा फिर्ता चाहिनेहरूका लागि यो योजना निकै लोकप्रिय छ।
• जीवन अक्षय: एकै पटक पैसा राखेर आजीवन पेन्सन सुविधा लिन चाहनेहरूका लागि।

(घ) बोनस दर (Bonus Rate) को अवस्था LIC Nepal को सबैभन्दा ठूलो आकर्षण नै यसको बोनस दर हो। पछिल्लो सार्वजनिक विवरण (आर्थिक वर्ष २०७९/८० को स्वीकृत बोनस) अनुसार:

• न्यूनतम बोनस: रु. ५४ (प्रति हजार)
• अधिकतम बोनस: रु. ७५ (प्रति हजार - योजना र अवधि अनुसार फरक पर्ने)
• विशेषता: कुनै समय यसको बोनस दर रु. ९० सम्म पुगेको इतिहास छ। हाल बजारको ब्याजदरका कारण केही परिमार्जन भए पनि यो अझै पनि उद्योगको अग्रपंक्तिमै छ।

(ङ) रिटर्न कस्तो पाइन्छ?

• दीर्घकालीन बचत: यदि तपाईं २० वा २५ वर्षका लागि 'जीवन आनन्द' जस्तो योजना लिनुहुन्छ भने, बोनस र अन्तिम अतिरिक्त लाभ (Final Additional Bonus) जोड्दा यसको रिटर्न निकै आकर्षक देखिन्छ।
• सुरक्षा र बचतको सन्तुलन: यसको रिटर्नलाई बैंकको मुद्दती निक्षेपसँग तुलना गर्दा, यसले दीर्घकालमा बैंकको ब्याजलाई जितेको देखिन्छ, साथै बीचमा केही भइहालेमा परिवारले पाउने ठूलो आर्थिक सुरक्षा यसको थप बोनस हो।

(च) क्लेम सेटलमेन्ट र विश्वास

• विश्वसनीय ट्रयाक रेकर्ड: LIC Nepal ले दाबी भुक्तानीमा निकै राम्रो छवि बनाएको छ। "पैसा फस्दैन" भन्ने कुरामा बीमितहरू ढुक्क देखिन्छन्।
• पहुँच: डिजिटल सेवा र शाखा सञ्जाल दुवै माध्यमबाट दाबी प्रक्रियालाई सहज बनाउने प्रयास गरिएको छ।

(छ) यो कम्पनी कसका लागि बढी उपयुक्त?

• बढी बोनस र प्रतिफल खोज्ने: जो आफ्नो लगानीबाट अधिकतम लाभ (Profit) लिन चाहनुहुन्छ।
• संयुक्त लगानीमा विश्वास गर्ने: जसलाई विदेशी प्रविधि र नेपाली व्यवस्थापनको मिश्रण मन पर्छ।
• पुरै जीवनको सुरक्षा चाहने: 'जीवन आनन्द' जस्तो योजना मार्फत म्याचुरिटी पछि पनि फ्री (Free) मा बीमा कभर चाहने ग्राहकहरूका लागि यो सबैभन्दा उत्तम विकल्प हो।

३.४ राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनी लिमिटेड (Rastriya Jeewan Beema Company Ltd.)

(क) कम्पनीको संक्षिप्त इतिहास यसको इतिहास सुन्दा कुनै गौरवमय कथा जस्तो लाग्छ। नेपालमा जीवन बीमाको अवधारणा नै नभएको बेला २०२४ सालमा सरकारी स्वामित्वमा यसको स्थापना भएको हो। सुरुमा 'राष्ट्रिय बीमा संस्थान' को रूपमा चिनिने यो संस्था अहिले 'राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनी' मा रूपान्तरण भएको छ। यो नेपालकै पहिलो र एक मात्र पूर्ण सरकारी स्वामित्व भएको जीवन बीमा कम्पनी हो।

(ख) कम्पनीको बजार छवि र विश्वास

• सरकारको प्रत्याभूति: यो कम्पनीको सबैभन्दा ठूलो शक्ति भनेकै 'नेपाल सरकार' हो। बीमितहरूलाई लाग्छ, "अरू सबै डुबे पनि सरकार डुब्दैन, मेरो पैसा सुरक्षित छ।"
• अनुशासन र मर्यादा: सरकारी सेवा भए तापनि यसले दशकौँदेखि नेपालीहरूको विश्वास जितेको छ। विशेष गरी निजामती कर्मचारी, सेना र प्रहरीहरूको यो पहिलो रोजाइमा पर्छ।
• पहुँच: यसको पहुँच र प्रभाव नेपालको प्रशासनिक संरचनासँग जोडिएको छ।

(ग) प्रमुख जीवन बीमा योजनाहरू

• सावधिक जीवन बीमा: बचत र सुरक्षा दुवै भएको परम्परागत योजना।
• अग्रिम भुक्तानी (Money Back): निश्चित समय अन्तरालमा पैसा फिर्ता पाइने योजना।
• बाल जीवन बीमा: बालबालिकाको नाममा गरिने भविष्यको सुरक्षा।
• सामूहिक जीवन बीमा: यो कम्पनी 'ग्रुप इन्स्योरेन्स' (Group Insurance) मा निकै बलियो छ, जहाँ धेरै कर्मचारीहरूको बीमा सस्तो दरमा गरिन्छ।

(घ) बोनस दर (Bonus Rate) को अवस्था सरकारी कम्पनी भएकाले यसको बोनस दरको घोषणा अरूको तुलनामा कहिलेकाहीँ केही ढिलो हुन सक्छ, तर यो निकै आकर्षक र उच्च हुने गर्छ।

• बोनस दर: पछिल्लो समयको विवरण अनुसार यसले रु. ६५ देखि रु. ८५ (प्रति हजार) सम्मको बोनस दिँदै आएको छ।
• स्थिरता: यसको बोनस दरमा धेरै उतार-चढाव हुँदैन, जसले गर्दा बीमितले ढुक्कसँग लगानी गर्न सक्छन्।

(ङ) रिटर्न कस्तो पाइन्छ?

• उच्च म्याचुरिटी भ्यालु: यसको बोनस दर बजारका धेरै निजी कम्पनीको तुलनामा अग्रपंक्तिमा आउँछ। यसको अर्थ १५-२० वर्षको लगानीमा तपाईंले निकै राम्रो 'लमसम' रकम फिर्ता पाउनुहुन्छ।
• बैंक FD सँग तुलना: सरकारी सुरक्षा र उच्च बोनस दरको संयोजनले गर्दा यसको रिटर्नलाई बैंकको मुद्दती निक्षेपको तुलनामा धेरै सुरक्षित र लाभदायक मानिन्छ।

(च) क्लेम सेटलमेन्ट र विश्वास

• प्रक्रिया: सरकारी कार्यालय भएकाले कागजी प्रक्रियामा अलि बढी कडाइ हुन सक्छ, तर "जेन्युइन" दाबी कहिल्यै रोकिँदैन।
• अनुभव: यहाँबाट दाबी भुक्तानी पाउनु भनेको सिधै सरकारबाट पैसा पाउनु सरह हो, त्यसैले विश्वसनीयतामा कुनै शंका छैन।

(छ) यो कम्पनी कसका लागि बढी उपयुक्त?

• अत्यधिक सुरक्षा खोज्नेहरू: जसलाई निजी कम्पनीमा अलिकति पनि शंका लाग्छ र सरकारकै संरक्षण चाहनुहुन्छ।
• दीर्घकालीन लगानीकर्ता: जो बोनस राम्रो पाइयोस् र पैसा सधैँ सुरक्षित होस् भन्ने चाहनुहुन्छ।
• सरकारी कर्मचारी र संस्था: जसले सामूहिक रूपमा आफ्ना कर्मचारीहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न चाहन्छन्।

३.५ मेटलाइफ नेपाल (MetLife Nepal - American Life Insurance Co.)

(क) कम्पनीको संक्षिप्त इतिहास मेटलाइफ नेपाल (जसलाई कानूनी रूपमा 'अमेरिकन लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी - ALICO' को शाखा भनिन्छ) नेपालमा २०५८ सालदेखि सञ्चालनमा छ। यो नेपालको बीमा बजारमा एक मात्र विदेशी कम्पनीको शाखा (Foreign Branch) को रूपमा कार्यरत छ। अमेरिकामा १५० वर्षभन्दा लामो इतिहास बोकेको मेटलाइफले नेपालमा पनि त्यही विश्वस्तरीय प्रविधि र व्यावसायिकता भित्र्याएको छ।

(ख) कम्पनीको बजार छवि र विश्वास

• विश्वव्यापी उपस्थिति: "फर्च्युन ५००" (Fortune 500) कम्पनीको शाखा भएकाले यसको पछाडि विश्वकै ठूलो आर्थिक शक्ति छ भन्ने विश्वास ग्राहकमा छ।
• पारदर्शिता: मेटलाइफ यसको स्पष्ट नियम र पारदर्शिताका लागि चिनिन्छ। यहाँ "लुकेका शर्तहरू" कम हुन्छन् भन्ने आम बुझाइ छ।
• प्रविधिमा अब्बल: डिजिटल प्रविधि र मोबाइल एपमार्फत सेवा दिन यो कम्पनी सधैँ अगाडि रहन्छ।

(ग) प्रमुख जीवन बीमा योजनाहरू

• शिक्षा सुरक्षा (Education Protection): छोराछोरीको भविष्यका लागि यो कम्पनीका योजनाहरू निकै लोकप्रिय छन्।
• घातक रोग (Critical Illness): क्यान्सर वा मुटु रोग जस्ता ३० भन्दा बढी घातक रोगहरू विरुद्ध ठूलो आर्थिक कभर दिने यसको योजना बजारमा निकै रुचाइएको छ।
• सामूहिक बीमा (Group Insurance): नेपालका ठूला कर्पोरेट हाउस र बैंकहरूले आफ्ना कर्मचारीको बीमाका लागि मेटलाइफलाई बढी विश्वास गर्छन्।
• थ्री-पेमेन्ट (Three-Payment): निश्चित समयमा पैसा फिर्ता पाइने (Anticipated Endowment) योजनाहरू।

(घ) बोनस दर (Bonus Rate) को अवस्था मेटलाइफको बोनस वितरणको शैली अरू नेपाली कम्पनीको तुलनामा अलि फरक र वैज्ञानिक छ। यसले आफ्नो नाफाको ठूलो हिस्सा बीमितलाई बाँड्ने गर्छ।

• बोनस दर: पछिल्लो विवरण अनुसार यसको बोनस दर रु. ४५ देखि रु. ८० (प्रति हजार) सम्म रहेको छ।
• स्थिरता: यसको बोनस दरमा अचानक ठूलो गिरावट आउँदैन, जसले बीमितलाई आफ्नो भविष्यको योजना बनाउन सजिलो बनाउँछ।

(ङ) रिटर्न कस्तो पाइन्छ?

• प्रतिफल र सुरक्षा: मेटलाइफको ध्यान केवल 'बचत' मा मात्र हुँदैन, यसले 'सुरक्षा' (Coverage) लाई बढी जोड दिन्छ। त्यसैले यहाँ रिटर्नसँगै पाइने एड-अन सुविधाहरू (जस्तै: दुर्घटना वा अपाङ्गता सुविधाहरू) निकै बलिया हुन्छन्।
• तुलना: यदि तपाईं बैंकको ब्याज र बीमाको बोनस मात्र दाँज्नुहुन्छ भने यो औसत देखिन सक्छ, तर यसले दिने "विश्वस्तरीय सेवा र सुरक्षा" लाई जोड्ने हो भने यसको भ्यालु निकै माथि हुन्छ।

(च) क्लेम सेटलमेन्ट र विश्वास

• द्रुत सेवा: मेटलाइफले दाबी भुक्तानी (Claim Settlement) लाई धेरै हदसम्म डिजिटल बनाएको छ। प्रक्रिया पुगेका दाबीहरू निकै छिटो फर्स्योट हुने यसको राम्रो रेकर्ड छ।
• व्यावसायिकता: कर्मचारी र एजेन्टहरूको व्यवहार निकै व्यावसायिक र सहयोगी हुने बीमितहरूको अनुभव छ।

(छ) यो कम्पनी कसका लागि बढी उपयुक्त?

• गुणस्तरीय सेवा खोज्नेहरू: जसलाई सरकारी वा परम्परागत शैलीभन्दा आधुनिक र "कर्पोरेट" शैलीको सेवा मन पर्छ।
• घातक रोगको डर भएकाहरू: जसलाई स्वास्थ्य र सुरक्षा (Health & Protection) को थप ग्यारेन्टी चाहिन्छ।
• विश्वसनीयता चाहनेहरू: जसलाई एउटा बहुराष्ट्रिय कम्पनीको सुरक्षित छहारीमा आफ्नो लगानी राख्न मन छ।

३.६ हिमालयन लाइफ इन्स्योरेन्स लिमिटेड (Himalayan Life Insurance Ltd.)

(क) कम्पनीको संक्षिप्त इतिहास हिमालयन लाइफ नेपालको बीमा इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो मर्जरमध्येको एक हो। २०८० वैशाख २६ गते बाट यसले एकीकृत कारोबार सुरु गरेको हो। प्राइम लाइफको 'अनुभव', यूनियन लाइफको 'आक्रामक बजार विस्तार' र गुराँस लाइफको 'स्थिरता' मिलेर यो कम्पनी बनेको छ। यसको मुख्य उद्देश्य नेपालको बीमा बजारमा एक सबल र प्रतिस्पर्धी शक्तिको रूपमा उभिनु हो।

(ख) कम्पनीको बजार छवि र विश्वास

• विशाल पूँजी: मर्जरपछि यो चुक्ता पूँजीका आधारमा नेपालकै ठूला जीवन बीमा कम्पनीहरूको सूचीमा अग्रपंक्तिमा आएको छ।
• ब्यापक सञ्जाल: तीन कम्पनीको नेटवर्क जोडिएकाले अहिले नेपालको जुनसुकै कुनामा पनि यसको कार्यालय र एजेन्ट सजिलै भेटिन्छन्।
• भरोसा: धेरै कम्पनीहरू मिलेर बनेको हुनाले यसको जोखिम बहन गर्ने क्षमता (Risk Carrying Capacity) निकै उच्च छ।

(ग) प्रमुख जीवन बीमा योजनाहरू

• सावधिक जीवन बीमा (Endowment): नियमित बचत र सुरक्षा चाहनेहरूका लागि।
• जीवन उपहार (Money Back): समय-समयमा घरखर्च वा अन्य आवश्यकताका लागि पैसा फिर्ता चाहिनेहरूका लागि यो लोकप्रिय छ।
• बाल भविष्य योजना: बालबालिकाको शिक्षा र विवाहलाई सुरक्षित गर्न बनाइएका विशेष योजनाहरू।
• थ्री-पेमेन्ट र आजीवन योजनाहरू: साविकका तीनै कम्पनीका राम्रा-राम्रा योजनाहरूलाई परिमार्जन गरी ग्राहकका लागि उपलब्ध गराइएको छ।

(घ) बोनस दर (Bonus Rate) को अवस्था मर्जरपछि पनि कम्पनीले आफ्ना बीमितलाई निराश पारेको छैन। पछिल्लो सार्वजनिक विवरण अनुसार:

• न्यूनतम बोनस: रु. ५४ (प्रति हजार) बाट सुरु।
• अधिकतम बोनस: रु. ७५ देखि रु. ८० सम्म (अवधि र योजना अनुसार)।
• विशेषता: तीनवटा फरक कम्पनीका बीमितहरू एकै ठाउँमा आएकाले, कम्पनीले बोनस दरमा सन्तुलन मिलाउने प्रयास गरेको छ, जसले गर्दा रिटर्नमा स्थिरता देखिन्छ।

(ङ) रिटर्न कस्तो पाइन्छ?

• सुरक्षित भविष्य: यदि तपाईं १५ देखि २० वर्षका लागि लगानी गर्दै हुनुहुन्छ भने, हिमालयन लाइफले दिने बोनस दरले तपाईंको पैसालाई बैंकको मुद्दती निक्षेपको सरह वा सोभन्दा बढी प्रतिफल दिन सक्छ।
• दीर्घकालीन लाभ: लामो समयको बीमामा यसको 'कम्पाउन्डिङ' प्रभावले गर्दा परिपक्वतामा पाइने रकम निकै आकर्षक हुन्छ।

(च) क्लेम सेटलमेन्ट र विश्वास

• छिटो प्रक्रिया: मर्जरपछि प्रविधिमा गरिएको लगानीले गर्दा दाबी भुक्तानी प्रक्रियालाई पहिलेभन्दा छिटो बनाउने प्रयास गरिएको छ।
• विश्वसनीयता: तीनवटा कम्पनीको विरासत बोकेकाले यसको 'क्लेम तिर्न सक्ने क्षमता' मा प्रश्न उठाउने ठाउँ देखिँदैन।

(छ) यो कम्पनी कसका लागि बढी उपयुक्त?

• स्थिरता र शक्ति खोज्नेहरू: जसलाई "ठूलो कम्पनीमा पैसा सुरक्षित हुन्छ" भन्ने लाग्छ।
• छनोटको अवसर चाहनेहरू: जो धेरै प्रकारका बीमा योजनाहरू मध्येबाट आफ्नो लागि उत्तम छनोट गर्न चाहन्छन्।
• गाउँ-बेसीका बासिन्दा: जसलाई आफ्नै नजिकै कम्पनीको कार्यालय र चिनेजानेकै एजेन्टको सहयोग चाहिन्छ।

३.७ एशियन लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेड (Asian Life Insurance Co. Ltd.)

(क) कम्पनीको संक्षिप्त इतिहास एशियन लाइफको स्थापना २०६४ साल चैत २१ गते भएको हो। स्थापनाकालदेखि नै यसले नेपाली पूँजी र नेपाली व्यवस्थापनलाई जोड दिँदै आएको छ। "सुरक्षित भविष्यको आधार" भन्ने मूल नाराका साथ सुरु भएको यसको झण्डै दुई दशकको यात्रा निकै सफल र स्थिर मानिन्छ।

(ख) कम्पनीको बजार छवि र विश्वास

• स्थिर र भरपर्दो: यो कम्पनी बजारमा निकै 'सन्तुलित' कम्पनीको रूपमा चिनिन्छ। न त यो धेरै आक्रामक छ, न त धेरै सुस्त।
• पारदर्शिता: एशियन लाइफले आफ्नो लगानी र बोनस दरलाई सधैँ पारदर्शी राख्ने प्रयास गर्छ, जसले गर्दा बीमितहरूमा यसप्रति उच्च विश्वास छ।
• पहुँच: यसका ४० भन्दा बढी शाखा र १०० भन्दा बढी उप-शाखाहरू छन्, जसले विशेष गरी मोफसलका ग्राहकहरूलाई उत्कृष्ट सेवा दिइरहेका छन्।

(ग) प्रमुख जीवन बीमा योजनाहरू

• एशियन सावधिक (Endowment): नियमित बचतका लागि सबैभन्दा बढी रुचाइएको योजना।
• नवाधिक बाल जीवन बीमा: बालबालिकाको उमेर अनुसार प्रिमियम र सुरक्षा मिलाइएको विशेष योजना।
• एशियन धनरुपी (Money Back): व्यापार वा घरायसी खर्चका लागि बीच-बीचमा पैसा फिर्ता चाहनेहरूका लागि उपयुक्त।
• दम्पती सुरक्षा: श्रीमान र श्रीमती दुवैको एउटै पोलिसीमा सुरक्षा हुने निकै व्यवहारिक योजना।

(घ) बोनस दर (Bonus Rate) को अवस्था एशियन लाइफको एउटा ठूलो शक्ति भनेकै यसको आकर्षक बोनस दर हो। पछिल्लो सार्वजनिक विवरण (आर्थिक वर्ष २०७९/८० को स्वीकृत बोनस) अनुसार:

• न्यूनतम बोनस: रु. ४२ (प्रति हजार) बाट सुरु।
• अधिकतम बोनस: रु. ७५ (प्रति हजार - लामो अवधिको पोलिसीमा)।
• अवस्था: यसको बोनस दर बजारको औसतभन्दा माथि नै रहने गरेको छ। विशेष गरी २५ वर्ष वा सोभन्दा माथिको पोलिसीमा यसले दिने प्रतिफल निकै लोभलाग्दो छ।

(ङ) रिटर्न कस्तो पाइन्छ?

• दीर्घकालीन बचतमा फाइदा: यदि तपाईंले २०-२५ वर्षको लागि बीमा गर्नुभयो भने, यसको 'कम्पाउन्डिङ बोनस' ले गर्दा तपाईंले अन्त्यमा पाउने रकम बैंकको ब्याजभन्दा निकै गुणा बढी हुन सक्छ।
• व्यवहारिक प्रतिफल: यसले दिने प्रतिफल यथार्थपरक छ, जसले गर्दा भविष्यमा पैसा पाउने बेला बीमितले धोका महसुस गर्नु पर्दैन।

(च) क्लेम सेटलमेन्ट र विश्वास

• झन्झटमुक्त सेवा: एशियन लाइफको दाबी भुक्तानी प्रक्रियालाई यसका ग्राहकहरूले "सरल र छिटो" भनेर प्रशंसा गर्छन्।
• विश्वसनीयता: दाबी भुक्तानीको अनुपात (Claim Settlement Ratio) हेर्दा यो कम्पनी नेपालका उत्कृष्ट कम्पनीहरूको सूचीमा पर्छ।

(छ) यो कम्पनी कसका लागि बढी उपयुक्त?

• व्यवहारिक बचतकर्ताहरू: जो धेरै जोखिम लिन चाहँदैनन् तर आफ्नो पैसाको सुरक्षित र राम्रो प्रतिफल चाहन्छन्।
• परिवारका लागि बीमा खोज्नेहरू: 'दम्पती सुरक्षा' जस्ता योजनाले गर्दा सानो परिवारका लागि यो निकै उत्तम छ।
• मोफसलमा बस्नेहरू: जसलाई आफ्नो गाउँ-ठाउँमै सजिलै सेवा उपलब्ध गराउने कम्पनीको खोजी छ।

३.८ सानिमा रिलायन्स लाइफ इन्स्योरेन्स लिमिटेड (Sanima Reliance Life Insurance Ltd.)

(क) कम्पनीको संक्षिप्त इतिहास यो कम्पनी साविकका सानिमा लाइफ र रिलायन्स लाइफ बीचको ऐतिहासिक मर्जरपछि बनेको हो। यसले २०७९ चैत ९ गते देखि एकीकृत कारोबार सुरु गरेको हो। सानिमा बैंकको "विशाल ब्रान्ड भ्यालु" र रिलायन्सको "ग्राहकमुखी सेवा" को संगमले यसलाई स्थापनाको छोटो समयमै निकै बलियो बनाएको छ।

(ख) कम्पनीको बजार छवि र विश्वास

• ब्रान्डको शक्ति: 'सानिमा' भन्ने नाम नेपाली बजारमा 'ईमानदार र व्यावसायिक' ब्रान्डको रूपमा स्थापित छ। त्यसैले ग्राहकहरू यसमा ढुक्कसँग लगानी गर्छन्।
• आधुनिक व्यवस्थापन: यो कम्पनी पुरानो ढर्राभन्दा पनि नयाँ प्रविधि र कर्पोरेट कल्चरमा आधारित छ।
• बढ्दो पहुँच: देशभरका १८० भन्दा बढी शाखाहरू मार्फत यसले आफ्नो सेवा विस्तार गरेको छ, जसले गर्दा ग्राहकलाई कम्पनी खोज्दै टाढा जानु पर्दैन।

(ग) प्रमुख जीवन बीमा योजनाहरू

• सानिमा रिलायन्स सावधिक (Endowment): नियमित बचत र भविष्यको ठूलो योजनाका लागि।
• बाल उज्वल भविष्य: छोराछोरीको उच्च शिक्षाका लागि बनाइएको एउटा निकै लोकप्रिय योजना।
• धन फिर्ता (Money Back): व्यापार वा अन्य गर्जो टार्न बीच-बीचमा पैसा चाहिनेहरूका लागि।
• घातक रोग सुरक्षा (CI Cover): यो कम्पनीले घातक रोगहरू विरुद्ध दिने थप सुरक्षा (Rider) लाई ग्राहकहरूले निकै रुचाएका छन्।

(घ) बोनस दर (Bonus Rate) को अवस्था मर्जरपछि कम्पनीको वित्तीय अवस्था सुदृढ भएकाले यसको बोनस दर प्रतिस्पर्धी छ। पछिल्लो सार्वजनिक विवरण (आर्थिक वर्ष २०७९/८० को स्वीकृत बोनस) अनुसार:

• न्यूनतम बोनस: रु. ५० (प्रति हजार) बाट सुरु।
• अधिकतम बोनस: रु. ७५ (प्रति हजार - योजना र अवधि अनुसार)।
• विशेषता: यसको बोनस दर बजारका स्थापित कम्पनीहरूसँग सिधै टक्कर दिने खालको छ, जसले बीमितलाई राम्रो मुनाफाको सुनिश्चितता दिन्छ।

(ङ) रिटर्न कस्तो पाइन्छ?

• कम्पाउन्डिङको फाइदा: यदि तपाईंले १५ देखि २५ वर्षको अवधिलाई हेर्नुभयो भने, सानिमा रिलायन्सको रिटर्न बैंकको दीर्घकालीन मुद्दती निक्षेपको तुलनामा निकै राम्रो देखिन्छ।
• सुरक्षा र बचत: यहाँ लगानी गर्दा तपाईंको पैसा मात्र बढ्दैन, सँगै एउटा ठूलो जीवन सुरक्षा पनि रहन्छ, जुन बैंकमा सम्भव छैन।

(च) क्लेम सेटलमेन्ट र विश्वास

• डिजिटल र छरितो: 'सानिमा' को विरासत भएकाले यसले प्रविधिलाई निकै महत्व दिन्छ। दाबी भुक्तानीको प्रक्रियालाई सरल बनाउन अनलाइन सुविधाहरू प्रयोगमा ल्याइएका छन्।
• भरोसायोग्य: मर्जरपछि कम्पनीको पूँजीगत आधार ठूलो भएकाले दाबी भुक्तानीमा कुनै समस्या नहुनेमा बीमितहरू विश्वस्त देखिन्छन्।

(छ) यो कम्पनी कसका लागि बढी उपयुक्त?

• युवा र प्रविधिप्रेमी बीमित: जो मोबाइलबाटै प्रिमियम तिर्न र आफ्नो पोलिसी ट्र्याक गर्न चाहनुहुन्छ।
• सानिमा बैंकका ग्राहक: जसलाई सानिमाको सेवा र सिस्टम पहिलेदेखि नै मन पर्छ।
• छोराछोरीको भविष्य सोच्ने अभिभावक: 'बाल उज्वल भविष्य' जस्ता योजनामार्फत सन्तानको शिक्षा सुनिश्चित गर्न चाहनेहरूका लागि।

३.९ सूर्याज्योति लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेड (SuryaJyoti Life Insurance Co. Ltd.)

(क) कम्पनीको संक्षिप्त इतिहास सूर्याज्योति लाइफ नेपालको बीमा क्षेत्रको पहिलो सफल मर्जर (First Successful Merger) बाट जन्मिएको कम्पनी हो। यसले २०७९ पुस ७ गते देखि एकीकृत कारोबार सुरु गरेको हो। १५ वर्षको अनुभव बोकेको 'सूर्या लाइफ' र छोटो समयमै प्रविधिमा फड्को मारेको 'ज्योति लाइफ' बीचको यो मेलले बीमा बजारमा एउटा नयाँ मानक स्थापित गरेको छ।

(ख) कम्पनीको बजार छवि र विश्वास

• मर्जरको सफल उदाहरण: दुई फरक कार्यशैली भएका कम्पनीहरू मिलेर बने पनि यसले निकै छिटो आफ्नो सेवालाई सुदृढ बनाएको छ।
• पहिलो रोजाइ: नयाँ पुस्ताका बीमितहरूमाझ यो कम्पनी 'इनोभेटिभ' र 'एग्रेसिभ' कम्पनीको रूपमा चिनिन्छ।
• आईएसओ प्रमाणित: यो कम्पनीले गुणस्तरीय व्यवस्थापनका लागि ISO 9001:2015 प्रमाणीकरण समेत प्राप्त गरेको छ, जसले यसको अन्तर्राष्ट्रियस्तरको कार्यशैली झल्काउँछ।

(ग) प्रमुख जीवन बीमा योजनाहरू

• सही योजना (Sahi Yojana): यो कम्पनीको एउटा निकै चर्चामा रहेको योजना हो, जसले बीमितको आवश्यकता अनुसार लचिलो सुविधा दिन्छ।
• घातक रोग सुरक्षा (३५ घातक रोगहरू): सूर्याज्योतिले नेपालमै सबैभन्दा धेरै अर्थात् ३५ वटा घातक रोगहरू विरुद्ध आर्थिक सुरक्षा (Critical Illness Cover) प्रदान गर्दछ, जुन यसको सबैभन्दा ठूलो आकर्षण हो।
• बाल जीवन बीमा: 'ज्योति बाल स्वर्ण' जस्ता योजनाहरूले छोराछोरीको भविष्य सुरक्षित गर्न मद्दत गर्छन्।
• चौतारी मुद्दती जीवन बीमा: बचत र सुरक्षाको राम्रो मिश्रण भएको योजना।

(घ) बोनस दर (Bonus Rate) को अवस्था मर्जरपछि कम्पनीको कोष बलियो भएको छ, जसको प्रत्यक्ष लाभ बीमितले पाइरहेका छन्। पछिल्लो विवरण अनुसार:

• न्यूनतम बोनस: रु. ४५ (प्रति हजार) बाट सुरु।
• अधिकतम बोनस: रु. ९० (प्रति हजार - लामो अवधिको विशेष योजनाहरूमा)।
• विशेषता: सूर्याज्योतिले बोनस दरलाई निकै प्रतिस्पर्धी राखेको छ। विशेष गरी घातक रोगको सुविधा लिनेहरूका लागि यो कम्पनीले दिने 'भ्यालु' अरूभन्दा अलि फरक र बढी छ।

(ङ) रिटर्न कस्तो पाइन्छ?

• स्वास्थ्य र धनको मिश्रण: यहाँ रिटर्नलाई केवल पैसाको रूपमा मात्र नहेरी 'स्वास्थ्य सुरक्षा' को रूपमा पनि हेर्नुपर्छ। यदि तपाईंले २५ वर्षको पोलिसी लिनुभयो भने, बोनस सहितको प्रतिफल बैंकको दीर्घकालीन निक्षेपभन्दा आकर्षक हुन्छ।
• थप लाभ: घातक रोग विरुद्धको ठूलो कभरले गर्दा बिरामी हुँदा लाग्ने लाखौँ खर्च जोगिनु पनि एक प्रकारको ठूलो 'रिटर्न' नै हो।

(च) क्लेम सेटलमेन्ट र विश्वास

• फास्ट ट्र्याक सेवा: सूर्याज्योतिले दाबी भुक्तानीका लागि 'डिजिटल गेटवे' प्रयोग गर्छ। प्रक्रिया पुगेका साना दाबीहरू त केही दिनमै भुक्तानी हुने गरेको अनुभव धेरै ग्राहकको छ।
• विश्वसनीयता: दुईवटा कम्पनीको पूँजी र अनुभव मिसिएकाले यसको 'पेइङ क्यापासिटी' निकै बलियो छ।

(छ) यो कम्पनी कसका लागि बढी उपयुक्त?

• स्वास्थ्य सचेत ग्राहक: जो जीवन बीमासँगै घातक रोग (Cancer, Heart Attack, आदि) विरुद्ध ठूलो आर्थिक सुरक्षा चाहनुहुन्छ।
• प्रविधिप्रेमी युवा: जो मोबाइल एपबाटै सबै कुरा नियन्त्रण गर्न र बुझ्न रुचाउनुहुन्छ।
• नयाँ र ऊर्जावान् कम्पनी खोज्नेहरू: जसलाई स्थापित तर आधुनिक सोच भएको कम्पनीमा लगानी गर्न मन छ।

३.१० सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेड (Citizen Life Insurance Co. Ltd.)

(क) कम्पनीको संक्षिप्त इतिहास सिटिजन लाइफको स्थापना २०७४ सालमा भएको हो। यो नेपालमा नयाँ लाइसेन्स पाएका कम्पनीहरूमध्ये एक हो। "हरेक घरमा एक सिटिजन लाइफको बीमा" भन्ने भिजनका साथ आएको यस कम्पनीले आधुनिक व्यवस्थापन र प्रविधिलाई आफ्नो मेरुदण्ड बनाएको छ। छोटो अवधिमै यसले आफूलाई स्थापित कम्पनीहरूको सूचीमा उभ्याउन सफल भएको छ।

(ख) कम्पनीको बजार छवि र विश्वास

• डिजिटल कम्पनी: यसलाई नेपालको 'डिजिटल फ्रेन्डली' बीमा कम्पनीको रूपमा चिनिन्छ। यसको "Citizen Care" जस्ता डिजिटल पहलहरू निकै प्रशंसित छन्।
• युवा र गतिशील: यसका कर्मचारी र एजेन्टहरू निकै सक्रिय र प्रशिक्षित छन्, जसले गर्दा ग्राहकले नयाँ ढंगको सेवा पाउँछन्।
• भरोसिलो वित्तीय अवस्था: हालै मात्र सर्वसाधारणका लागि आईपीओ (IPO) जारी गरेपछि यसको पूँजीगत आधार र सार्वजनिक विश्वास अझै बढेको छ।

(ग) प्रमुख जीवन बीमा योजनाहरू

• सिटिजन सावधिक (Endowment): नियमित बचत र सुरक्षाको लागि आधारभूत योजना।
• सिटिजन बाल भविष्य योजना: सन्तानको उज्ज्वल भविष्यका लागि बनाइएको विशेष प्याकेज।
• सिटिजन जीवन सारथी: यसमा ७० वर्षसम्मको उमेर कभर हुनुका साथै बोनस पनि आकर्षक छ।
• घातक रोग सुविधा (२० रोगहरू): यसले प्रमुख २० घातक रोगहरू विरुद्ध आर्थिक सुरक्षा प्रदान गर्दछ।

(घ) बोनस दर (Bonus Rate) को अवस्था नयाँ कम्पनी भए तापनि सिटिजन लाइफले बोनस दरमा धेरै स्थापित कम्पनीहरूलाई टक्कर दिइरहेको छ। पछिल्लो सार्वजनिक विवरण (आर्थिक वर्ष २०७९/८० को स्वीकृत बोनस) अनुसार:

• न्यूनतम बोनस: रु. ४४ (प्रति हजार) बाट सुरु।
• अधिकतम बोनस: रु. ७३ (प्रति हजार - योजना र अवधि अनुसार)।
• विशेषता: यसको बोनस दर तुलनात्मक रूपमा स्थिर छ, जसले बीमितलाई भविष्यको आर्थिक अनुमान लगाउन सहज बनाउँछ।

(ङ) रिटर्न कस्तो पाइन्छ?

• प्रतिस्पर्धी प्रतिफल: यदि तपाईंले १५ देखि २५ वर्षको अवधिलाई हेर्नुभयो भने, यसले दिने औसत रिटर्न बैंकको मुद्दती निक्षेपको सरह वा अझ बढी हुन सक्छ, जसमा जीवन सुरक्षाको बोनस थप हुन्छ।
• थप फाइदा: सिटिजन लाइफले आफ्ना बीमितहरूलाई "सिटिजन केयर कार्ड" मार्फत विभिन्न अस्पताल र स्वास्थ्य संस्थाहरूमा छुटको सुविधा पनि दिने गरेको छ, जसले खर्च बचाउन मद्दत गर्छ।

(च) क्लेम सेटलमेन्ट र विश्वास

• फास्ट ट्र्याक क्लेम: सिटिजन लाइफले "५ कार्य दिन भित्र दाबी फर्स्योट" गर्ने जस्ता आक्रामक लक्ष्यहरू राखेर काम गर्छ।
• सहज प्रक्रिया: धेरैजसो कागजी प्रक्रिया डिजिटल माध्यमबाटै गर्न सकिने भएकाले दाबीका लागि धेरै कार्यालय धाइरहनु पर्दैन।

(छ) यो कम्पनी कसका लागि बढी उपयुक्त?

• प्रविधि र सुविधा खोज्नेहरू: जसलाई घरमै बसेर मोबाइलबाटै बीमाका सबै कामहरू (प्रिमियम तिर्ने, लोन लिने, आदि) गर्न मन पर्छ।
• नयाँ पुस्ताका अभिभावक: जो आफ्ना छोराछोरीको भविष्य सुरक्षित गर्न आधुनिक र पारदर्शी योजना चाहन्छन्।
• स्वास्थ्य लाभ खोज्नेहरू: जो बीमासँगै अस्पतालहरूमा पाइने छुट र अन्य सुविधा (Care Card) प्रति आकर्षित छन्।

३.११ रिलायबल नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स लिमिटेड (Reliable Nepal Life Insurance Ltd.)

(क) कम्पनीको संक्षिप्त इतिहास रिलायबल नेपाल लाइफको स्थापना २०७४ भदौ १५ गते भएको हो। "सुरक्षित भविष्यको लागि भरपर्दो सहयात्री" बन्ने लक्ष्यका साथ आएको यो कम्पनीले धेरै कम समयमा देशभर आफ्नो बलियो सञ्जाल विस्तार गर्न सफल भएको छ। स्थापनाको केही वर्षमै यसले आफ्नो पूँजीगत संरचना र व्यापारिक वृद्धिमा उल्लेख्य प्रगति गरेको छ।

(ख) कम्पनीको बजार छवि र विश्वास

• नाम जस्तै काम: बजारमा यो कम्पनीलाई 'रिलायबल' (भरपर्दो) मानिन्छ। यसको व्यवस्थापन टिममा अनुभवी बैंकर र बीमा विज्ञहरू रहेकाले कम्पनीको वित्तीय स्वास्थ्य निकै बलियो छ।
• वैदेशिक रोजगारीको साथी: विदेश जाने नेपालीहरूको म्यादी बीमा (Term Insurance) मा यो कम्पनीको ठूलो बजार हिस्सा र विश्वास छ।
• पारदर्शिता: कम्पनीले आफ्नो बोनस दर र वित्तीय विवरणहरू समयमै सार्वजनिक गर्ने भएकाले ग्राहकहरू यसमा ढुक्क छन्।

(ग) प्रमुख जीवन बीमा योजनाहरू

• रिलायबल सावधिक (Endowment): भविष्यको ठूलो खर्चका लागि पैसा जम्मा गर्न चाहनेहरूका लागि।
• रिलायबल सुलभ बाल जीवन बीमा: बालबालिकाको उमेर र आवश्यकता अनुसार डिजाइन गरिएको निकै व्यवहारिक योजना।
• रिलायबल उच्च शिक्षा योजना: सन्तानको कलेज फी र अन्य शैक्षिक खर्चलाई लक्षित गरी बनाइएको।
• धनपति योजना: बीच-बीचमा पैसा फिर्ता पाइने र सुरक्षा पनि भइरहने 'मनि ब्याक' योजना।

(घ) बोनस दर (Bonus Rate) को अवस्था रिलायबल नेपाल लाइफले नयाँ कम्पनी भए तापनि पुराना कम्पनीहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने गरी बोनस दिइरहेको छ। पछिल्लो सार्वजनिक विवरण (आर्थिक वर्ष २०७९/८० को स्वीकृत बोनस) अनुसार:

• न्यूनतम बोनस: रु. ५० (प्रति हजार) बाट सुरु।
• अधिकतम बोनस: रु. ७५ (प्रति हजार - योजना र अवधि अनुसार)।
• विशेषता: यसको बोनस दरमा एकरूपता छ, जसले गर्दा १५ वा २० वर्षपछि कति पैसा आउँछ भन्ने कुराको अनुमान लगाउन बीमितलाई सजिलो हुन्छ।

(ङ) रिटर्न कस्तो पाइन्छ?

• सुरक्षित प्रतिफल: यदि तपाईंले १५ देखि २० वर्षको लागि बीमा गर्नुभयो भने, म्याचुरिटीमा पाइने रकम बैंकको दीर्घकालीन मुद्दती निक्षेपको तुलनामा आकर्षक हुन्छ।
• जोखिम वहन सहितको लाभ: यसको सबैभन्दा ठूलो 'रिटर्न' भनेकै लगानीको सुरक्षा र यदि बीमितलाई केही भइहालेमा परिवारले पाउने ठूलो बीमांक रकम हो।

(च) क्लेम सेटलमेन्ट र विश्वास

• छिटो भुक्तानी: रिलायबल नेपाल लाइफले आफ्नो 'क्लेम सेटलमेन्ट' लाई सबैभन्दा प्राथमिकतामा राखेको छ। विशेष गरी वैदेशिक रोजगारीमा रहेकाहरूको हकमा यसले निकै संवेदनशील भएर छिटो भुक्तानी दिने गरेको छ।
• सहज प्रक्रिया: धेरै झन्झटिला कागजी प्रक्रियालाई छोट्याएर ग्राहकलाई छिटो सेवा दिने यसको नीति छ।

(छ) यो कम्पनी कसका लागि बढी उपयुक्त?

• वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीहरू: जो आफ्नो र आफ्नो परिवारको भविष्यको सुरक्षाका लागि भरपर्दो कम्पनी खोज्दै हुनुहुन्छ।
• छोराछोरीको शिक्षा सुनिश्चित गर्न चाहनेहरू: 'सुलभ बाल जीवन बीमा' मार्फत सन्तानको भविष्य कोर्न चाहने अभिभावकहरू।
• मध्यम वर्गीय लगानीकर्ता: जो सानो-सानो बचतबाट भविष्यमा ठूलो पुँजी बनाउन चाहनुहुन्छ।

३.१२ आईएमई लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेड (IME Life Insurance Co. Ltd.)

(क) कम्पनीको संक्षिप्त इतिहास आईएमई लाइफले २०७४ भदौ १ गते बाट आफ्नो व्यवसाय सुरु गरेको हो। यो नेपालकै अग्रणी व्यावसायिक समूह 'आईएमई ग्रुप' द्वारा प्रवर्द्धित कम्पनी हो। "सबैको पहुँचमा बीमा" पुर्‍याउने उद्देश्यका साथ स्थापना भएको यो कम्पनीले निकै छोटो समयमा आफ्नो उपस्थितिलाई आक्रामक बनाएको छ।

(ख) कम्पनीको बजार छवि र विश्वास

• बलियो ब्रान्ड नेम: 'आईएमई' नाम आफैँमा एउटा विश्वासको पर्यायवाची बनेको छ। यसले गर्दा कम्पनीलाई बजारमा स्थापित हुन धेरै समय लागेन।
• व्यापक संजाल: आईएमईका रेमिट्यान्स एजेन्ट र शाखाहरू नेपालको कुना-काप्चासम्म पुगेका छन्, जसको सिधै फाइदा यसको बीमा शाखालाई पनि पुगेको छ।
• आधुनिक र छिटो: यसले आफ्नो सेवालाई प्रविधिमैत्री बनाउन निकै लगानी गरेको छ, जसले गर्दा युवा पुस्ता यसप्रति आकर्षित छन्।

(ग) प्रमुख जीवन बीमा योजनाहरू

• आईएमई सावधिक (Endowment): नियमित बचत र जोखिम रक्षाको लागि आधारभूत योजना।
• आईएमई बाल किरण: बालबालिकाको उच्च शिक्षा र भविष्यको लागि डिजाइन गरिएको आकर्षक योजना।
• आईएमई धन वर्षा (Money Back): निश्चित अवधिमा पैसा फिर्ता पाइने योजना, जुन व्यापार गर्नेहरूका लागि उपयुक्त छ।
• घातक रोग सुरक्षा (२१ घातक रोगहरू): यसले प्रमुख २१ वटा घातक रोगहरू विरुद्ध आर्थिक सुरक्षा प्रदान गर्दछ।

(घ) बोनस दर (Bonus Rate) को अवस्था आईएमई लाइफले आफ्नो वित्तीय अवस्था अनुसार प्रतिस्पर्धी बोनस दर दिँदै आएको छ। पछिल्लो सार्वजनिक विवरण (आर्थिक वर्ष २०७९/८० को स्वीकृत बोनस) अनुसार:

• न्यूनतम बोनस: रु. ४२ (प्रति हजार) बाट सुरु।
• अधिकतम बोनस: रु. ७० देखि ७५ सम्म (योजना र अवधि अनुसार)।
• विशेषता: कम्पनीले आफ्नो नाफाको सन्तुलन मिलाएर बोनस वितरण गर्ने गरेको छ, जसले गर्दा रिटर्नमा स्थायित्व देखिन्छ।

(ङ) रिटर्न कस्तो पाइन्छ?

• लगानीको प्रतिफल: यदि तपाईंले २०-२५ वर्षको लागि बीमा गर्नुभयो भने, यसको प्रतिफल बैंकको दीर्घकालीन मुद्दती निक्षेपसँग तुलना योग्य छ। साथै, बीमा अवधिको बीचमा केही भइहालेमा परिवारले पाउने ठूलो आर्थिक कभर यसको मुख्य 'भ्यालु' हो।
• बचतको बानी: आईएमई लाइफका योजनाहरूले सानो-सानो रकम जम्मा गरेर भविष्यमा ठूलो कोष बनाउन मद्दत गर्छन्।

(च) क्लेम सेटलमेन्ट र विश्वास

• विश्वासिलो संयन्त्र: आईएमई ग्रुपको विरासत भएकाले यसले दाबी भुक्तानीमा निकै गम्भीरता देखाउँछ। प्रक्रिया पुगेका दाबीहरू छिटो फर्स्योट गर्ने यसको लक्ष्य रहन्छ।
• डिजिटल पहुँच: कम्पनीले दाबी प्रक्रियालाई पनि डिजिटल बनाउँदै लगेको छ, जसले गर्दा बीमितको परिवारले दुःखको समयमा झन्झट बेहोर्नु पर्दैन।

(छ) यो कम्पनी कसका लागि बढी उपयुक्त?

• आईएमई ब्रान्डमा विश्वास गर्नेहरू: जो पहिलेदेखि नै यो समूहको सेवाबाट सन्तुष्ट हुनुहुन्छ।
• व्यापारी र उद्यमीहरू: जो 'धन वर्षा' जस्ता योजनाबाट समय-समयमा तरल पुँजी (Cash) फिर्ता चाहनुहुन्छ।
• प्रविधिमा आधारित सेवा खोज्नेहरू: जसलाई छिटो छरितो र आधुनिक ढंगको बीमा सेवा मन पर्छ।

३.१३ सन नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेड (Sun Nepal Life Insurance Co. Ltd.)

(क) कम्पनीको संक्षिप्त इतिहास सन नेपाल लाइफले आफ्नो व्यावसायिक यात्रा २०७४ असोज ६ गते बाट सुरु गरेको हो। यो पनि नेपालमा नयाँ लाइसेन्स पाएका कम्पनीहरूको समूहमा पर्छ। "भविष्यको सुरक्षा, आजको आवश्यकता" भन्ने सोचका साथ स्थापना भएको यो कम्पनीले विशेष गरी ग्रामिण र अर्ध-सहरी क्षेत्रमा आफ्नो राम्रो पकड बनाएको छ।

(ख) कम्पनीको बजार छवि र विश्वास

• उदीयमान शक्ति: धेरैलाई लाग्न सक्छ यो नयाँ कम्पनी हो, तर यसको व्यवस्थापनमा रहेका व्यक्तिहरू बीमा क्षेत्रका पुराना र अनुभवी छन्।
• जनमुखी सेवा: सन नेपाल लाइफले आफूलाई 'जनताको कम्पनी' को रूपमा चिनाउन सफल भएको छ। यसका एजेन्टहरू गाउँ-गाउँमा पुगेर बीमाको चेतना फैलाउन निकै सक्रिय देखिन्छन्।
• विश्वसनीयता: हालै आईपीओ जारी गरेपछि यसको पारदर्शिता र सार्वजनिक विश्वासमा थप इँटा थपिएको छ।

(ग) प्रमुख जीवन बीमा योजनाहरू

• सन लाइफ सावधिक (Endowment): सुरक्षित भविष्य र बचतको लागि भरपर्दो योजना।
• भाग्यश्री बाल जीवन बीमा: यो कम्पनीको निकै चर्चित योजना हो, जसले सन्तानको भविष्यको जिम्मेवारी अभिभावकको अनुपस्थितिमा पनि वहन गर्छ।
• सुनौलो धन वर्षा: निश्चित समयमा पैसा फिर्ता पाइने आकर्षक योजना।
• पेन्सन योजना: वृद्धावस्थाको साहाराका लागि डिजाइन गरिएका योजनाहरू।

(घ) बोनस दर (Bonus Rate) को अवस्था सन नेपाल लाइफले आफ्ना बीमितहरूलाई दिने प्रतिफलमा निकै सन्तुलन मिलाएको छ। पछिल्लो सार्वजनिक विवरण (आर्थिक वर्ष २०७९/८० को स्वीकृत बोनस) अनुसार:

• न्यूनतम बोनस: रु. ३० (प्रति हजार) बाट सुरु।
• अधिकतम बोनस: रु. ७५ (प्रति हजार - लामो अवधिको पोलिसीमा)।
• विशेषता: यसको बोनस दर योजना र अवधि अनुसार फरक-फरक भए पनि लामो समयका लागि लगानी गर्नेहरूले राम्रो मुनाफा पाइरहेका छन्।

(ङ) रिटर्न कस्तो पाइन्छ?

• व्यवहारिक प्रतिफल: यदि तपाईंले २० वर्षको लागि बीमा गर्नुभयो भने, यसले दिने प्रतिफल बैंकको दीर्घकालीन निक्षेपको तुलनामा सन्तोषजनक रहन्छ।
• सुरक्षाको भ्यालु: यहाँ लगानी गर्दा पाइने बोनससँगै जोडिने 'सुरक्षा कभर' ले गर्दा वास्तविक प्रतिफल बैंकको ब्याजभन्दा धेरै गुणा मूल्यवान् हुन्छ।

(च) क्लेम सेटलमेन्ट र विश्वास

• सरल प्रक्रिया: कम्पनीले दाबी भुक्तानीका लागि धेरै कागजी झन्झट नदिने नीति लिएको छ। विशेष गरी मृत्यु दाबीका हकमा यसले संवेदनशीलताका साथ काम गर्छ।
• भरोसा: नयाँ कम्पनी भए पनि यसले दाबी भुक्तानीमा देखाएको तत्परताले ग्राहकको मन जित्न सफल भएको छ।

(छ) यो कम्पनी कसका लागि बढी उपयुक्त?

• सन्तानको भविष्य सोच्ने अभिभावक: 'भाग्यश्री' जस्ता योजनामार्फत छोराछोरीको शिक्षा सुनिश्चित गर्न चाहनेहरूका लागि।
• गाउँ र साना सहरका बासिन्दा: जहाँ ठूला कम्पनीको पहुँच कम छ, त्यहाँ सन नेपालको सेवा निकै प्रभावकारी छ।
• साना बचतकर्ता: जो थोरै-थोरै रकम जम्मा गरेर भविष्यमा एउटा राम्रो पुँजी बनाउन चाहनुहुन्छ।

३.१४ प्रभु महालक्ष्मी लाइफ इन्स्योरेन्स लिमिटेड (Prabhu Mahalaxmi Life Insurance Ltd.)

(क) कम्पनीको संक्षिप्त इतिहास यो कम्पनी साविकका प्रभु लाइफ र महालक्ष्मी लाइफ बीचको सफल मर्जरपछि बनेको हो। यसले २०८० असार २९ गते देखि एकीकृत कारोबार सुरु गरेको हो। प्रभु ग्रुपको 'जसरी पनि काम फत्ते गर्ने' जुझारु कार्यशैली र महालक्ष्मी लाइफको 'सन्तुलित व्यवस्थापन' मिलेर यो नयाँ शक्तिको उदय भएको छ।

(ख) कम्पनीको बजार छवि र विश्वास

• नाममै विश्वास: नेपालमा 'प्रभु' ब्रान्ड बैंकिङ, रेमिट्यान्स र हेलिकप्टर सेवासम्म फैलिएकाले आम मानिसमा यसको छुट्टै भरोसा छ।
• आक्रामक उपस्थिति: मर्जरपछि यो कम्पनी नेपालका धेरै जिल्लाहरूमा निकै सक्रियताका साथ पुगेको छ।
• मजबुत पुँजी: दुई कम्पनी मिल्दा यसको वित्तीय आधार (Capital Base) निकै बलियो भएको छ, जसले ठूला-ठूला जोखिमहरू बहन गर्न सक्ने क्षमता प्रदान गर्छ।

(ग) प्रमुख जीवन बीमा योजनाहरू

• प्रभु महालक्ष्मी सावधिक (Endowment): भविष्यको आर्थिक आवश्यकता पूरा गर्न बचत र सुरक्षाको उत्तम मिश्रण।
• बाल उज्वल भविष्य: छोराछोरीको शिक्षा र करियरको जग बसाल्न डिजाइन गरिएको योजना।
• उच्च शिक्षा योजना: नाम जस्तै सन्तानको स्नातक वा स्नातकोत्तर तहको पढाइ खर्च सुनिश्चित गर्ने।
• जीवन अक्षय (आजीवन): एकै पटक रकम जम्मा गरेर वृद्धावस्थाभरि पेन्सन सरह रकम पाइने विशेष योजना।

(घ) बोनस दर (Bonus Rate) को अवस्था मर्जरपछिको पहिलो चरणमा कम्पनीले आफ्ना बीमितलाई प्रतिस्पर्धी प्रतिफल दिने प्रयास गरेको छ। पछिल्लो सार्वजनिक विवरण (आर्थिक वर्ष २०७९/८० को स्वीकृत बोनस) अनुसार:

• न्यूनतम बोनस: रु. ५० (प्रति हजार) बाट सुरु।
• अधिकतम बोनस: रु. ७५ (प्रति हजार - योजना र अवधि अनुसार)।
• विशेषता: साविकका दुवै कम्पनीको बोनस दरमा एकरूपता ल्याउँदै बीमितको लगानीमा राम्रो मुनाफा सुनिश्चित गरिएको छ।

(ङ) रिटर्न कस्तो पाइन्छ?

• दिर्घकालीन लाभ: यदि तपाईंले १५-२५ वर्षको लागि पोलिसी रोज्नुभयो भने, यसको बोनस दरले तपाईंको पैसालाई बैंकको मुद्दती निक्षेपको सरह वा अझ बढी सुरक्षित प्रतिफल दिन्छ।
• सुरक्षाको सुनिश्चितता: लक्ष्मीको नाम जोडिएको यो कम्पनीले प्रतिफल मात्र होइन, बीमितको परिवारको आर्थिक सुरक्षालाई पनि उत्तिकै महत्व दिएको छ।

(च) क्लेम सेटलमेन्ट र विश्वास

• छिटो-छरितो सेवा: प्रभु ग्रुपको कार्यशैली जस्तै यहाँ पनि दाबी भुक्तानीको प्रक्रियालाई 'छिटो' बनाउने प्रयास गरिन्छ।
• विश्वसनीयता: पूँजीगत हिसाबले बलियो भएकाले यसले दाबी भुक्तानीमा बीमितलाई दुःख नदिने छवि बनाएको छ।

(छ) यो कम्पनी कसका लागि बढी उपयुक्त?

• प्रभु बैंकका ग्राहक: जो प्रभु ग्रुपको इकोसिस्टममा पहिलेदेखि नै आबद्ध हुनुहुन्छ र सहज सेवा चाहनुहुन्छ।
• पेन्सन र रिटायरमेन्ट प्लान खोज्नेहरू: जो आफ्नो बुढेसकालको लागि 'एकमुष्ठ' लगानी गरेर ढुक्क हुन चाहनुहुन्छ।
• आधुनिक र प्रतिष्ठित ब्रान्ड रुचाउने: जो एउटा ठूलो कर्पोरेट समूहको हिस्सा भएको बीमा कम्पनीमा लगानी गर्न रुचाउनुहुन्छ।

४) नेपालका १४ जीवन बीमा कम्पनीहरूको तुलनात्मक तालिका (२०८१/८२)

 

कम्पनीको नाम	स्थापना	स्वामित्व	औसत बोनस दर (प्रति हजार)	प्रमुख फोकस (Policy Focus)	कसका लागि राम्रो?
नेपाल लाइफ	२०५८	निजी	रु. ५६ – रु. ८५	सावधिक तथा आजीवन	ठूलो र सुरक्षित ब्रान्ड खोज्नेलाई
नेशनल लाइफ	२०४४	निजी	रु. ६३ – रु. ८५	सावधिक (Endowment)	उच्च र स्थिर बोनस खोज्नेलाई
एलआईसी नेपाल	२०५८	JV (भारत)	रु. ५४ – रु. ७५	जीवन आनन्द/पेन्सन	धेरै म्याचुरिटी रिटर्न चाहनेलाई
राष्ट्रिय जीवन बीमा	२०२४	सरकारी	रु. ६५ – रु. ८५	सरकारी सावधिक	पूर्ण सरकारी सुरक्षा चाहनेलाई
मेटलाइफ नेपाल	२०५८	विदेशी	रु. ४५ – रु. ७५	घातक रोग/शिक्षा	आधुनिक र विश्वस्तरीय सेवा खोज्नेलाई
हिमालयन लाइफ	२०८०*	निजी	रु. ५४ – रु. ८०	मनि ब्याक/बालबालिका	ठूलो नेटवर्क र पहुँच चाहनेलाई
एशियन लाइफ	२०६४	निजी	रु. ४२ – रु. ७५	दम्पती सुरक्षा/सावधिक	सन्तुलित प्रतिफल र मध्यम वर्गलाई
सूर्याज्योति लाइफ	२०७९*	निजी	रु. ४५ – रु. ९०	३५ घातक रोग/इनोभेटिभ	स्वास्थ्य सुरक्षा र नयाँ फिचर खोज्नेलाई
सानिमा रिलायन्स	२०७९*	निजी	रु. ५० – रु. ७५	बाल उज्वल/स्मार्ट योजना	सानिमाको विश्वास र प्रविधि खोज्नेलाई
सिटिजन लाइफ	२०७४	निजी	रु. ४४ – रु. ७५	डिजिटल बीमा/बाल भविष्य	युवा र प्रविधिप्रेमी ग्राहकका लागि
रिलायबल नेपाल	२०७४	निजी	रु. ५० – रु. ७५	वैदेशिक रोजगारी/उच्च शिक्षा	भरपर्दो सेवा र वैदेशिक रोजगारीमा जानेलाई
आईएमई लाइफ	२०७४	निजी	रु. ४२ – रु. ७५	आईएमई ब्रान्ड/धन वर्षा	छिटो सेवा र आईएमई ब्रान्ड मन पराउनेलाई
सन नेपाल लाइफ	२०७४	निजी	रु. ३० – रु. ७५	भाग्यश्री/ग्रामिण पहुँच	सानो बचत र बालबालिकाको सुरक्षालाई
प्रभु महालक्ष्मी	२०८०*	निजी	रु. ५० – रु. ७५	पेन्सन/बाल उज्वल	प्रभुको नेटवर्क र आजीवन सुरक्षा चाहनेलाई

*तारा चिन्ह भएका कम्पनीहरू मर्जरपछि नयाँ नाममा आएका हुन्।

५) सबै कम्पनीमा समान रूपमा पाइने र फरक हुने कुराहरू

क) समान हुने कुराहरू (The Common Ground)

तपाईंले जुनसुकै १४ कम्पनीमध्ये एउटा रोजे पनि यी कुराहरूमा खासै परिवर्तन हुँदैन:

• जीवन सुरक्षा (Life Cover): यदि बीमा अवधिभित्र बीमितको मृत्यु भएमा, सबै कम्पनीले बीमांक रकम (Sum Assured) र आर्जित बोनस अनिवार्य रूपमा परिवारलाई दिन्छन्। यसमा कसैले कम वा बढी गर्ने छुट पाउँदैनन्।
• मेडिकल प्रक्रिया: कति रकमको बीमा गर्दा मेडिकल चेकअप गर्ने र कतिमा नगर्ने भन्ने कुरा 'अण्डरराइटिङ' नियम अनुसार लगभग सबै कम्पनीमा उस्तै हुन्छ।
• बोनसको अवधारणा: सबै कम्पनीले आफ्नो नाफाको कम्तिमा ९० प्रतिशत हिस्सा बीमितलाई बोनसको रूपमा बाँड्नुपर्छ। यो नियम सबैलाई समान लागू हुन्छ।
• नेपाल बीमा प्राधिकरण (NIA) को नियमन: सबै कम्पनी सरकारको एउटै नियमभित्र छन्। कम्पनी डुब्न नदिन र बीमितको पैसा सुरक्षित गर्न प्राधिकरणले 'सल्भेन्सी रेसियो' (Solvency Ratio) को कडा निगरानी गरिरहेको हुन्छ।

ख) फरक हुने कुराहरू (The Differences)

यहीँनिर तपाईंले आफ्नो 'स्मार्टनेस' देखाउनुपर्ने हुन्छ। कम्पनी अनुसार यी कुराहरू फरक पर्छन्:

• बोनस दर (Bonus Rate): यो सबैभन्दा ठूलो फरक हो। कसैले प्रति हजार ६५ रुपैयाँ दिन्छन् भने कसैले ४० रुपैयाँ। यसले गर्दा १५-२० वर्षपछि तपाईंले हातमा पार्ने पैसामा लाखौँको अन्तर पर्न सक्छ।
• पोलिसी स्ट्रक्चर (Policy Structure): कसैको योजनामा 'घातक रोग' को सुविधा धेरै हुन्छ भने कसैकोमा 'दुर्घटना सुविधा' राम्रो हुन्छ। कुनै कम्पनीले बीच-बीचमा पैसा दिन्छन् (Money Back), कुनैले अन्त्यमा मात्र दिन्छन्।
• रिटर्नको अपेक्षा (Return Expectation): कम्पनीको लगानी गर्ने क्षमता र विगतको 'ट्रयाक रेकर्ड' हेर्दा भविष्यमा पाइने प्रतिफल फरक-फरक हुन सक्छ।
• दाबी भुक्तानीको अनुभव (Claim Experience): सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा यही हो। दुःखको बेला कुन कम्पनीले कति छिटो र कति सहानुभूतिपूर्वक पैसा दिन्छ भन्ने कुरा कम्पनीको आन्तरिक व्यवस्थापनमा भर पर्छ।
• सेवाको गुणस्तर (Service Quality): कुनै कम्पनीको एप (App) चलाउँदा मख्ख परिन्छ, कुनैको कार्यालय जाँदा दिनभरि लाइन बस्नुपर्ने झन्झट हुन सक्छ।

६) “कुन कम्पनीले कति रिटर्न दिन्छ?” भन्ने प्रश्नको यथार्थ

धेरै नेपालीहरूको पहिलो प्रश्न हुन्छ "मैले १ लाख जम्मा गरेपछि १५ वर्षमा ठ्याक्कै कति फिर्ता पाउँछु?" एउटा अनुभवी सल्लाहकारको नाताले म तपाईंलाई तितो तर सत्य कुरा भन्छु: जीवन बीमामा अन्तिम 'रिटर्न' कहिल्यै पनि १००% ग्यारेन्टी हुँदैन।

क) किन 'रिटर्न' ग्यारेन्टी हुँदैन?

तपाईंले पाउने पैसा दुई कुरामा निर्भर हुन्छ: बीमाङ्क रकम (Sum Assured) र बोनस।

• बीमाङ्क रकम: यो ग्यारेन्टी हुन्छ। तपाईंले ५ लाखको बीमा गर्नुभयो भने त्यो ५ लाख तपाईंले पाउनुहुन्छ।
• बोनस: यो ग्यारेन्टी हुँदैन। बोनस कम्पनीले प्रत्येक वर्ष गर्ने नाफामा भर पर्छ। यदि यो वर्ष कम्पनीले राम्रो नाफा गर्‍यो भने बोनस बढ्छ, नाफा कम भयो भने बोनस घट्छ। त्यसैले कुनै पनि एजेन्टले "तपाईंले यति नै पाउनुहुन्छ" भन्छ भने, त्यो केवल एउटा अनुमान (Projection) मात्र हो।

ख) बोनस र रिटर्न कसरी तय हुन्छ?

बीमा कम्पनीले तपाईंको प्रिमियमलाई सुरक्षित ठाउँहरूमा (जस्तै: बैंक मुद्दती, सरकारी ऋणपत्र, शेयर बजार र रियल इस्टेट) लगानी गर्छ। त्यहाँबाट आएको नाफाको ९०% हिस्सा बीमितहरूलाई बोनसको रूपमा बाँडिन्छ। त्यसैले:

• यदि देशको आर्थिक अवस्था राम्रो छ र ब्याजदर उच्च छ भने, कम्पनीको नाफा बढ्छ र तपाईंको बोनस पनि बढ्छ।
• यदि बजारमा ब्याजदर घट्यो भने, बोनस दरमा पनि केही गिरावट आउन सक्छ।

ग) 'रिटर्न' बढाउने तीन मुख्य मन्त्रहरू

तपाईंले कुन कम्पनी रोज्नुभयो भन्ने कुराले मात्र रिटर्न तय गर्दैन, यी तीन कुराले झन् ठूलो भूमिका खेल्छन्:

१. समय (Time): बीमामा 'कम्पाउन्डिङ' (चक्रवृद्धि ब्याज) को जादु चल्छ। १० वर्षको बीमा भन्दा २० वा २५ वर्षको बीमामा पाइने रिटर्नको अनुपात निकै उच्च हुन्छ। समय जति धेरै, पैसा उति धेरै।

२. पोलिसीको प्रकार (Policy Type): 'मनि ब्याक' (Money Back) प्लानमा बीच-बीचमा पैसा फिर्ता लिइने हुनाले अन्त्यमा पाइने 'रिटर्न' कम देखिन्छ। तर 'सावधिक' (Endowment) योजनामा पैसा थुप्रिएर बस्ने हुनाले अन्त्यमा मोटो रकम हात पर्छ।

३. निरन्तरता (Continuity): यो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण छ। यदि तपाईंले बीचमै बीमा छोड्नुभयो (Surrender गर्नुभयो) भने, तपाईंलाई ठूलो घाटा हुन्छ। बीमाको वास्तविक फल पाउन अन्तिमसम्म प्रिमियम तिर्नैपर्छ।

एउटा व्यवहारिक सल्लाह: "बीमालाई बैंकको मुद्दती खातासँग मात्र तुलना नगर्नुहोस्। बैंकले ब्याज दिन्छ, तर बीमाले 'बोनस + जीवन सुरक्षा' दुवै दिन्छ। यदि तपाईंको उद्देश्य केवल 'नाफा' मात्र हो भने शेयर बजारमा जानुहोस्, तर यदि तपाईंको उद्देश्य 'नाफासहितको परिवारको सुरक्षा' हो भने बीमा नै उत्तम विकल्प हो।"

७) जीवन बीमा कम्पनी छान्दा ध्यान दिनुपर्ने वास्तविक आधार

जब हामी मोबाइल किन्छौँ, हामी केवल क्यामेराको मेगापिक्सेल मात्र हेर्दैनौँ, त्यसको सर्भिस सेन्टर कहाँ छ र टिकाउ कस्तो छ भनेर पनि हेर्छौँ। बीमामा पनि यही नियम लागू हुन्छ।

७.१ केवल बोनस रेट (Bonus Rate) मात्र हेर्नु किन गलत हुन सक्छ?

धेरै बीमितहरूले "कुन कम्पनीको बोनस धेरै छ?" भनेर सोध्छन् र त्यहीँ लगानी गर्छन्। तर याद राख्नुहोस्:

• विगत र भविष्य: आजको उच्च बोनस दरले भविष्यको ग्यारेन्टी दिँदैन। आज रु. ७० दिने कम्पनीले भोलि नाफा घटेमा रु. ५० मा झार्न सक्छ।
• लुकेका शर्तहरू: कहिलेकाहीँ बोनस धेरै देखाउने कम्पनीको प्रिमियम (किस्ता) पनि महँगो हुन सक्छ। त्यसैले तपाईंले कति तिरेर कति पाउनुहुन्छ भन्ने 'नेट बेनिफिट' हेर्नु जरुरी छ।
• बोनसको प्रकार: केही कम्पनीले 'सिम्पल रिभर्सनअरी' बोनस दिन्छन् भने केहीले 'कम्पाउन्ड'। यी दुईको गणना फरक हुन्छ।

७.२ एजेन्ट (Agent) र सेवा (Service) किन महत्त्वपूर्ण छ?

बीमा गर्ने बेला त एजेन्टले "ढुक्क हुनुस्" भन्छन्, तर असली परीक्षा तब हुन्छ जब तपाईंलाई केही समस्या पर्छ।

• पुलको काम: एजेन्ट भनेको तपाईं र कम्पनी बीचको पुल हो। यदि एजेन्ट अनुभवी र इमानदार छैन भने, तपाईंको पोलिसी ल्याप्स (बन्द) हुने वा सानो समस्याले दाबी भुक्तानीमा ठूलो झन्झट हुन सक्छ।
• दाबी भुक्तानीको सहजीकरण: भगवान् नगरुन्, केही भइहालेमा तपाईंको परिवारले कम्पनी धाउने होइन, एजेन्टले कागजी प्रक्रिया मिलाइदिने हो। त्यसैले 'प्रोफेसनल' एजेन्ट भएको कम्पनी रोज्नुहोस्।
• डिजिटल सेवा: के कम्पनीको मोबाइल एपबाटै लोन लिन वा प्रिमियम तिर्न मिल्छ? आजको युगमा यो सेवा निकै महत्वपूर्ण छ।

७.३ दीर्घकालीन स्थिरता (Long-term Stability) को महत्व

बीमा आजको लागि होइन, १०, २० वा ३० वर्षपछिको लागि हो।

• कम्पनीको इतिहास: के कम्पनीले ठूला भूकम्प वा महामारी जस्ता संकटका बेला पनि समयमै दाबी भुक्तानी गरेको छ?
• व्यवस्थापन: कम्पनी कसले चलाइरहेको छ? के त्यहाँ अनुभवी र प्रतिष्ठित व्यक्तिहरू छन्?
• सल्भेन्सी रेसियो (Solvency Ratio): यो एउटा प्राविधिक शब्द हो जसले कम्पनीसँग भविष्यमा दाबी तिर्ने क्षमता कति छ भन्ने देखाउँछ। जुन कम्पनीको यो रेसियो राम्रो छ, त्यहाँ तपाईंको लगानी बढी सुरक्षित हुन्छ।

९) निष्कर्ष (Conclusion): तपाईंको लागि सही कम्पनी कुन त?

नेपालका सबै १४ जीवन बीमा कम्पनीहरू नेपाल बीमा प्राधिकरण (NIA) को कडा नियमनमा छन्। त्यसैले "मेरो पैसा डुब्छ कि?" भन्ने डर मनबाट पूर्ण रूपमा हटाइदिनुहोस्। सबै कम्पनी सुरक्षित छन्, तर कुन कम्पनी तपाईंको जीवनको उद्देश्यसँग मेल खान्छ भन्ने कुरा मुख्य हो।

छोटोमा मेरो सुझाव (Quick Tips):

• यदि तपाईं पूर्ण सरकारी सुरक्षा चाहनुहुन्छ भने: राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनी रोज्नुहोस्।
• यदि तपाईं उच्च बोनस र ठूलो ब्रान्ड खोज्दै हुनुहुन्छ भने: नेपाल लाइफ वा नेशनल लाइफ उत्तम हुन सक्छन्।
• यदि तपाईं स्वास्थ्य सुरक्षा (घातक रोग) लाई प्राथमिकता दिनुहुन्छ भने: सूर्याज्योति वा सिटिजन लाइफका योजनाहरू हेर्नुहोस्।
• यदि तपाईं अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको सिस्टम र आधुनिक सेवा चाहनुहुन्छ भने: मेटलाइफ वा आईएमई लाइफ तपाईंको लागि हुन सक्छ।
• यदि तपाईंलाई बैंकको जस्तै आधुनिक र छिटो सेवा मन पर्छ भने: सानिमा रिलायन्स वा प्रभु महालक्ष्मी रोज्न सक्नुहुन्छ।

निर्णय लिनुअघि आफैँलाई सोध्नुपर्ने ३ अन्तिम प्रश्नहरू:

१. मैले यो बीमा किन गर्दैछु? (छोराछोरीको शिक्षाको लागि, आफ्नै पेन्सनको लागि, वा केवल परिवारको आर्थिक सुरक्षाको लागि?)

२. के म यो किस्ता (Premium) १५-२० वर्षसम्म लगातार तिर्न सक्छु? (बीमाको वास्तविक लाभ तब मात्र पाइन्छ जब तपाईंले पोलिसीलाई अन्तिमसम्म टिकाउनुहुन्छ।)

३. मेरो एजेन्ट कत्तिको विश्वासिलो छ? (कम्पनी जतिसुकै राम्रो भए पनि, तपाईंलाई बुझाउने र दाबीको बेला दौडधुप गरिदिने एजेन्ट इमानदार हुनुपर्छ।)

केही थप जिज्ञासा छ? यदि तपाईंलाई कुनै निश्चित कम्पनीको बारेमा थप स्पष्टता चाहिएको छ वा "मेरो आम्दानी महिनाको रु. ३०,००० छ, कुन बीमा गर्दा ठिक होला?" जस्ता व्यक्तिगत सल्लाह चाहिएको छ भने, मलाई यहीँ कमेन्टमा सोध्न सक्नुहुन्छ। म तपाईंलाई एउटा निष्पक्ष र सही बाटो देखाउन मद्दत गर्नेछु।

तपाईंको सुरक्षित भविष्यको लागि शुभकामना!